اسکیزوفرنی،‌ نشانه های عجیبی ایجاد می کند و شخصیت را به هم می ریزد. اختلال در فرایند های فکری، مهمترین نشانه های آن هستند. برای مثال مبتلایان به اسکیزوفرنی، هذیان ها یا باورهای غلط دارند. مثلاً  شخص مبتلا به اسکیزوفرنی ممکن است خودش را مسیح یا ناپلئون بداند. این هذیان ها کاملاً ناموجه اند. یا مبتلای دیگری ممکن است بکوید افکارش از رادیو پخش می شود یا یک جاسوس دو طرفه،‌ تمام حرکاتش را زیر نظر دارد. مبتلایان به اسکیزوفرنی صداها، تصاویر، احساسات، بوها و مزه های غیر واقعی را نیز حس می کنند. این توهمات غالباً به صورت صوتی هستند. شخص مبتلا به این اختلال گاهی صدای دو نفر را که درباره او حرف می زنند می شنود یا گاهی می گوید ((صدای تلق و تلوق یک لوله را می شنوم. مثل اینکه یکی از آدمهایم دنبالم می گردد)).

         حرفها و نوشته های مبتلایان به اسکیزوفرنی معمولاً نامفهوم هستند. برای مثال مبتلایان به این اختلال ممکن است بگویند ((خوب راکی کوچولو کمک در راه است اما کجا، چه موقع، بالا،‌ پایین،کنار، آن طرف، پیان تمام)). این سخنان، بی معنا هستند. به این نوع تداعی کلمات نامنسجم و شل، سالاد کلمات می گویند. ظاهر و طرز راه رفتن مبتلایان نیز عجیب می شود. گاهی حالات مجسمه مانند به خود می گیرند و اداهای عجیب در می آورند. گاهی نیز دنیای اجتماعی را رها می کنند و در افکار خود غرق می شوند.

   اسکیزوفرنی علل زیست شناختی و روان شناختی و اجتماعی فرهنگی دارد. در مورد اختلال روانی اسکیزوفرنی، خیلی تحقیق شده و تحقیقات اخیر عمدتاً روی عوامل زیست شناختی متمرکز بوده اند.

   عوامل زیست شناختی:تبیین های زیست شناختی اسکیزوفرنی،‌ پشتوانه تحقیقاتی محکمی دارند، خصوصاً آنکه شواهد قانع کننده ای در مورد نقش زمینه ژنتیکی در این اختلال وجود دارد هر چند نابهنجاری های ساختاری و انتقال دهنده های عصبی هم با این اختلال عذاب آور مرتبطند.

وراثت: اگر یکی از بستگان شما دچار اسکیزوفرنی باشد، احتمال ابتلای شما به اسکیزوفرنی چقدر خواهد بود؟ جوابش این است که به میزان نزدیکی آن شخص به شما بستگی دارد. هر چه شباهت ژنتیکی شما دو نفر بیشتر باشد، خطر ابتلای شما به اسکیزوفرنی بیشتر خواهد شد. با توجه به تحقیقات اخیر احتمال این که هر دو دوقلوی همسان دچار اسکیزوفرنی باشند 46 درصد و احتمال اینکه هر دو دوقلوی ناهمسان، اسکیزوفرنی داشته باشند 14 درصد است. این رقم در مورد خواهر و برادرهای عادی 10 درصد و در مورد خواهرزاده ها و برادرزاده ها 3 درصد است. در مورد افرادی که هیچ نسبتی با هم ندارند نیز 1 درصد است.این داده ها قویاً نشان می دهند که عوامل ژنتیکی در اسکیزوفرنی نقش دارند.

 نابهنجاری های ساختاری مغز: در مبتلایان به اسکیزوفرنی، نابهنجاری های ساختاری مغز دیده شده است. فنون تصویر سازی، مثل فن اسکن توموگرافی نشر پوزیترون نشان می دهند که بطن های مغزی مبتلایان به اسکیزوفرنی متسع می شود. بطن های مغزی، فضاهای پر از مایعی هستند که اتساع شان نشانگر آتروفی(پلاسیدگی) یا تباهی بافت مغزی است. قشر پیشانی کسانی که دچار اسکیزوفرنی هستند(یعنی ناحیه ای که در آن تفکر، برنامه ریزی و تصمیم گیری انجام می شود)هم کوچک تر و فعالیتش کمتر است.محققان هنوز نفهمیده اند که این نقایص علل اسکیزوفرنی هستند یا این نقایص نشانه های اختلالی هستند که علت اصلی آن در قسمت های عمیق تر مغز، یا در ژن ها و محیط نهفته است.

 بی نظمی انتقال دهنده های عصبی: در یک تبیین قدیمی در مورد اسکیزوفرنی گفته می شود که مبتلایان یه این اختلال دوپامین بیشتری تولید می کنند و ازیاد دوپامین، اسکیزوفرنی ایجاد می کند.این نظریه خیلی ساده انگارانه است، با این حال شواهد نشان می دهد که دوپامین هم در اسکیزوفرنی نقش دارد.

عوامل روان شناختی: اگر چه نظریه پردازان معاصر،‌ عوامل روان شناختی را علت صرف اسکیزوفرنی نمی دانند ولی در این اختلال، فشار روانی یک عامل مهم است. مدل بیماری پذیری ارثی- فشار روانی می گوید ترکیب آمادگی زیستی ژنتیکی و فشار روانی، موجب اسکیزوفرنی می شود. اصطلاح بیماری پذیری ارثی، آمادگی و آسیب پذیری جسمی شخص در برابر اختلالی خاص را نشان می دهد. ترکیب ژنی ناقص فقط  وقتی  اسکیزوفرنی ایجاد می کند که زندگی شخص پر از فشار روانی باشد. طرفداران دیدگاه بیماری پذیری ارثی- فشار روانی، بر لزوم کم کردن فشار روانی و استفاده از خمایت خانوادگی در درمان اسکیزوفرنی تأکید دارند.

 عوامل اجتماعی فرهنگی: اسکیزوفرنی در تمام فرهنگ ها، با اختلال تفکر و هیجان توأم است ولی فرهنگ ها در نوع و میزان بروز اختلالات اسکیزوفرنی  با هم فرق دارند.فقرا بیش از کسانی که وضعیت اجتماعی اقتصادی خوبی دارند، دچار اسکیزوفرنی می شوند. البته رابطه اسکیزوفرنی و فقر از نوع همبستگی است و نظریه پردازان فعلی معتقد نیستند که فقر علت اسکیزوفرنی است.

منبع: کتاب زمینه روانشناسی سانتراک اثر جان دبلیو.  

صادقی آهویی